Taşocağı İşletmelerinde Solunabilir Tozların Kristalin Silika (SiO2) İçeriklerinin Kantitatif X-ışını Kırınımı Yöntemi İle Analizi

Analyzing of Respirable Crystalline Silica (SiO2) Using Quantitative X-ray Difraktometry Method at Limestone Quarries
Suphi Ural
Çukurova Üniversitesi, Mühendislik Mimarlık Fakültesi, Maden Mühendisliği Bölümü, Adana
Tülin Demirdüzen
Çukurova Üniversitesi, Mühendislik Mimarlık Fakültesi, Maden Mühendisliği Bölümü, Adana

ÖZET Delme, ateşleme, kırma, öğütme, kesme ve benzeri madencilik faaliyetlerinden kaynaklanan solunabilir boyuttaki kristalin silika tozları [...]

Analyzing of Respirable Crystalline Silica (SiO2) Using Quantitative X-ray Difraktometry Method at Limestone Quarries

Suphi Ural

Çukurova Üniversitesi, Mühendislik Mimarlık Fakültesi, Maden Mühendisliği Bölümü, Adana

Tülin Demirdüzen

Çukurova Üniversitesi, Mühendislik Mimarlık Fakültesi, Maden Mühendisliği Bölümü, Adana

ÖZET Delme, ateşleme, kırma, öğütme, kesme ve benzeri madencilik faaliyetlerinden kaynaklanan solunabilir boyuttaki kristalin silika tozları ciddi fakat önlenebilir meslek hastalığı riskleri doğurmaktadır. Kristalin silika içeren tozların silikoz hastalığına neden olduğu uzun yıllardan beri bilinmektedir.

Çalışmanın ilk bölümünde, solunabilir tozların örneklenmesi ve mineralojik özelliklerinin belirlenmesine yönelik olarak kullanılan teknikler hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra Çukurova bölgesinde pilot olarak seçilen üç taşocağı işletmesinde toz örneklemesi yapılmış ve alveollere ulaşan toz numunelerinin kristalin yapıdaki SiO2 içerikleriyle diğer mineralojik özellikleri kantitatif X-ışını kırınımı yöntemi ile incelenmiştir. Bu çalışmanın amacı, Ceyhan ilçesi civarındaki bazı kireçtaşı ocağı işletmelerinden kaynaklanan solunabilir tozların kristalin silika içerikleri hakkında bilgi edinmektir. Kireçtaşı ocaklarında, solunabilir tozlardaki kristalin silika içeriği %1,3 ile %3,8 arasında değişirken solunabilir kristalin silika toza maruziyet Zaman Ağırlıklı Ortalama değeri 0,05 mg/m3 ile 0,23 mg/m3 arasındadır.

ABSTRACT Occupational exposure to respirable crystalline silica as a result of mining operations such as drilling, blasting, crushing, grinding, cutting etc. is a serious but preventable health hazard. For many years, it has been known that inhalation of fine dust containing a proportion of crystalline silica can cause silicosis.

At the first part of this study, sampling and analyzing methods of respirable crystalline silica were shortly introduced. Then mineralogical analyses and crystalline silica results of respirable dust samples obtained from limestone quarries were given. The aim of this study is to have an idea on the crystalline silica content of respirable dust at the some limestone quarries located at the vicinity of Ceyhan province. The crystalline silica content of respirable dust varies from 1,3% to 3,8% and Time Weighted Average (TWE) are between 0,05 mg/m3 and 0,23 mg/m3.

1 GİRİŞ

İş yerlerinde çeşitli işlemler sonucu oluşan ve havada askıya geçen tozları uzun süre soluyan işçilerde çeşitli akciğer hastalıkları görülebilmektedir. Tozların neden olduğu bu tür meslek hastalıklarının tümüne birden “pnömokonyoz” adı verilir. 20635 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelikte” (1990) Pnömokonyoz–Akciğer Toz Hastalığı, “akciğerde toz birikmesi ve buna karşı dokusal tepkime sonucu oluşan akciğer hastalığı” olarak tanımlanmıştır. Pnömokonyoz, hastalığa neden olan tozun cinsine göre adlandırılmaktadır. Örneğin, alfa kuvars, beta kuvars, tridimit ve kristobalit minerallerinin tozlarına uzun süre maruz kalan işçilerde silikoz (silikosis), kömür tozunun solunması ile antrakoz, demir tozlarının solunmasıyla sideroz ve asbest tozlarının solunmasıyla asbestoz adı verilen rahatsızlıklar oluşabilmektedir (Ataman, 1973). Pnömokonyoz hastalıkları içerisinde insan sağlığı için en tehlikeli olanı silikozdur. Punus, Hippokrates ve Celcus gibi bilginlerin yazılarından, bu hastalığa eski çağlardan beri rastlanıldığı anlaşılmaktadır. Silikosis kelimesi ilk olarak 1870 yılında Visconti tarafından kullanılmış, 1883 yılında Arnold hastalığın patolojik anatomisi üzerindeki ilk araştırmayı yapmıştır (Stoces, ve Jung, H., 1970).

Tozlar, mesleki sağlık açısından aerodinamik tane çaplarına göre üç ayrı gurupta incelenmektedir (TSE, 1996):

(i) Solunabilir tozlar: %50’sinin aerodinamik çapı 80 – 100 µm’nin altında kalan, trokal ve alveollere ulaşan tozları da içeren, maruz kalındığında ise tüm solunum sistemini etkileyen tozlardır. Ağız ve burun yoluyla alınan, havada asılı kalan tüm parçacıkların kütlesi şeklinde de tanımlanmaktadır,

(ii) Trokal tozlar: %50’sinin aerodinamik çapı 10 µm’nin altında kalan, alveollere ulaşan tozları da içeren, maruz kalındığında alt solunum yollarını etkileyen ve akciğere kadar ulaşabilen tozlardır,

(iii) Alveollere ulaşan tozlar: %50’sinin aerodinamik çapı 4 µm’nin altında kalan ve maruz kalındığında alveollere kadar ulaşabilen tozlardır.

Günümüzde, pnömokonyozun tedavisi olanaklı değildir. Bu nedenle, hastalıkla mücadele, işyeri çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve pnömokonyoz şüphelilerinin ortamdan uzaklaştırılması ile yapılmaktadır. İşyerlerinde müsaade edilen solunabilir toz sınır değerlerinin aşılmamasına özen gösterilerek hastalığın oluşumuna engel olunabilir. Bunu sağlamak için; solunabilir tozların örneklerinin alınarak kimyasal ve mineralojik özelliklerinin incelenmesi konuları büyük önem kazanmaktadır. Tarım, madencilik ve madencilikle ilgili sektörler, taş ocağı ve kum ocağı işletmeleri, inşaat sektörü, çimento ve cam endüstrisi, demir ve çelik endüstrisi, döküm sanayisi, lastik ve plastik imalathaneleri, kuyumculuk atölyeleri, diş laboratuarları silikoz tehlikesi taşıyan sektörlerdir. Silikoz hastalığı tehlikesi taşıyan bu sektörlerde Türkiye genelinde 2.251.270 işçi çalışmakta olup, 770.000 kişinin silikoz riski ile karşı karşıya olduğu tahmin edilmektedir (Ural, 2007). Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü tarafından bir “Ulusal Pnömokonyoz Önleme Eylem Planı” hazırlanarak yürürlüğe konulmuştur (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, 2007). Bu eylem planı kapsamında, “toz kontrol yöntemlerinin değerlendirilmesi ve etkinleştirilmesi için teknik çalışmaların yapılması” konusu öncelik kazanmaktadır.

Bu çalışmanın amacı, Ceyhan ilçesi civarındaki bazı kireçtaşı ocağı işletmelerinden kaynaklanan solunabilir tozların kristalin silika içerikleri hakkında bilgi edinmektir.

1.1           Kristalin Silikanın Kimyasal ve Fiziksel Özellikleri

Silika, kristal veya amorf olmak üzere iki farklı formda bulunabilmektedir. Kristal silika, alfa kuvars, beta kuvars, tridimit, kristalobalit, keatit, koesit, sisthovite ve moganit şeklinde bulunur. Sıcaklık, basınç ve doğal etkenler bu şeklin bozularak başka şekiller almasına sebep olabilir. Sudaki çözünürlüğü oda sıcaklığında 6-11 mg/cm3 (SiO2) olarak değişir.

1.2           Örnekleme ve Analiz Teknikleri

Çalışanların maruz kaldığı alveollere ulaşan tozların miktarını ölçmek üzere standardına uygun, gravimetrik temelli, siklonlu kişisel toz örnekleyiciler kullanılmaktadır. Toz örnekleme işlemi, siklon ve filtre ile ilişkilendirilmiş olan bir hava pompası vasıtasıyla yapılmaktadır. Toz konsantrasyonunun ölçümü (mg/m3), pompanın belirli bir süre içinde çektiği hava miktarı (m3) ile filtre üzerinde tutulan kirleticilerin ağırlığının (mg) belirlenmesi ile hesaplanabilmektedir. Akış debileri 1,7 L/dakika olan Dorr-Oliver ve 2,2 L/dakika debili Higgins-Dewell siklonları en az hata ile örnekleme yapabilen siklon türleridirler (Bartley ve ark, 1994). Dorr-Oliver 10–mm siklonu Amerikan Maden Güvenliği ve Sağlığı Kurumu (Mine Safety and Health Administration – MSHA) tarafından yaygın olarak kullanılırken, İngiltere’de Higgins–Dewell siklonu tercih edilmektedir.

Maruziyet Sınır Değerlerini belirlemek üzere uzun ve kısa vadeli ölçümler yapılmaktadır;

(i) Zaman Ağırlıklı Ortalama-ZAO (Time Weighted Average–TWA): En az 8 saat ve olağan çalışma koşullarında, işçinin maruz kaldığı toz konsantrasyonunu ifade eder.

Kısa Dönem Maruziyet Sınır Değeri (Short term exposure limits–STEL): 15 dakika süreyle maruziyet konsantrasyonunu belirlemek üzere yapılan ölçümlerde kullanılmaktadır.

İşyeri Maruziyet Sınır Değeri, en az 8 saat ve olağan çalışma koşullarında, sağlık açısından herhangi bir sorun oluşturmayan günlük aşılmaması gereken değerdir. Her ülke kendi koşullarını dikkate alarak İşyeri Maruziyet Sınır Değerleri geliştirmekte ve bu sınır değerleri uygulamaya koyarken, gerekli yasal düzenlemeleri de yapmaktadır. Amerika Birleşik Devletleri, Belçika, Danimarka, Finlandiya, Norveç, Portekiz, İsveç, Yunanistan, İspanya ve Fransa’da solunabilir tozlardaki kristalin silika miktarının sınır değeri Kuvars, Tridimit ve Kristobalit için ayrı ayrı belirlenmiştir (Çizelge 1). National Institute for Occupational Safety and Health-ABD (NIOSH) ise solunabilir tozlardaki azami kristalin SiO2 konsantrasyonunu 0,05 mg/m3 olarak önermektedir. Kuruluş, önerdikleri konsantrasyonun pnömokonyoz riskini tam olarak önleyemediğini, ancak, halen toz örnekleme ve kristalin yapıda SiO2 miktarını belirlemek üzere kullanılmakta olan yöntemlerin de 0,05 mg/m3 değerinden daha aşağıya çekilmesine de olanak vermediğini belirtmektedir (Kathleen, 2002). Almanya Çalışma Bakanlığı (Bundesministerium für Arbeit) kristalin kuvars tozu için herhangi bir maruziyet sınır değeri kullanmamakta bunun yerine silikoz tehlikesi olan işyerlerinde “İşçi Sağlığı Koruma Sistemini” uygulamayı zorunlu kılmıştır.

Ülkemizde, Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik kapsamına giren işyerlerinde, ortam havasında kristal yapıda SiO2 içeriği %5’ten az olduğu takdirde Eşik Sınır Değerleri (ESD), 5mg/m3 olarak kabul edilmektedir. Ortam havasında kristal yapıda SiO2 içeriği %5’ten fazla olan işyerlerinde ise Eşik Sınır Değer (ESD = 25 / %SiO2) eşitliği yardımıyla bulunmaktadır. Bu durumda, yönetmelik kapsamındaki işyerlerinde, tamamen kristal yapıda SiO2 içeren solunabilir tozlarda uzun süre ve olağan çalışma koşullarında sağlık açısından herhangi bir sorun oluşturmayacağı öngörülen ESD 0,25 mg/m3 değerini aşmamalıdır.

Toz örneklerinin mineralojik analizi üç farklı teknikle yapılabilmektedir. Bunlar;

  • XRD Spektrometri
  • FTIR Spektrometri
  • Colorimetrik(Renkli) Spektrofotometri

En sık kullanılan yöntemler XRD ve FTIR teknikleridir.

Çizelge 1. Çeşitli ülkelerde kullanılmakta olan kristalin silika maruziyet sınır değerleri (Kathleen, 2002).

Ülke

Maruziyet Sınır Değerleri (mg/m3)
Kuvars Tridimit Kristobalit
Avusturya 0,150 0,150 0,150
Belçika 0,100 0,100 0,100
Danimarka 0,100 0,050 0,050
Finlandiya 0,200 0,100 0,100
Fransa 0,100 0,050 0,050
Yunanistan 0,100 0,050 0,050
İrlanda 0,050 0,050 0,050
İtalya 0,050 0,050 0,050
Lüksemburg 0,150 0,150 0,150
Hollanda 0,075 0,075 0,075
Norveç 0,100 0,050 0,050
Portekiz 0,100 0,050 0,050
İspanya 0,100 0,050 0,050
İsveç 0,100 0,050 0,050
İsviçre 0,150 0,150 0,150
A.B.D 0,100 0,100 0,100
Türkiye 0,250 0,250 0,250

2 MATERYAL VE YÖNTEM

2.1           Materyal

Bu çalışmada Adana/Ceyhan İlçesi civarındaki üç ayrı taşocağı işletmesinden alınan solunabilir toz örnekleri kullanılmıştır. İnce kristalin bir yapıda olan bölgedeki kireçtaşları rekristalize özellikte olduğundan fosillere rastlanılmamıştır. Kireçtaşları içerisinde, az miktarda, damarlar halinde iri kalsit kristalleri de bulunmaktadır.

2.2           Metot

2.2.1 Toz numunelerinin alınması

Solunabilir tozların örneklenmesi için Health and Safety Executive (HSE) tarafından geliştirilen “solunabilir ve alveollere ulaşan tozların örneklemesi ve gravimetrik analizi” adlı teknik ve SKC2000 marka kişisel toz örnekleme cihazı kullanılmıştır (HSE, 2005).

2.2.2 Kantitatif Faz Analizi Tekniği

Toz örneklerinin XRD çekimi Anadolu Üniversitesi, Malzeme Bilimi ve Mühendisliği Bölümü’nde yapılmıştır. XRD çekimleri Rigaku difraktometre ile Cu tüple, 5º-60º arasında, 0,02º/dakika ganyometre hızında yapılmış ve sonuçlar sayısal olarak bir dosyaya kaydedilmiştir. Bu dosyalar SIROQUANT bilgisayar yazılımına tanıtılarak kristal haldeki mineraller ve bunların miktarları belirlenmiştir. Rietveld (1969) en küçük kareler yöntemini kullanarak, XRD grafiğinin herhangi bir noktasında bir mineralin şiddetini hesaplayabilen bir formül geliştirmiştir. Taylor (1991) ise bir karışımdaki 25 farklı mineralin miktarlarını belirleyebilen Rietveld temelli SIROQUANT yazılımını hazırlamıştır.

Numunelerde varlığı tahmin edilen her bir mineral fazı için Rietveld formatında XRD veri dosyaları hazırlandıktan sonra elde edilen kristal formdaki minerallerin ağırlıkça yüzdeleri elde edilmiştir. SIROQUANT her fazın toplam kristal formdaki mineraller içerisindeki ağırlıkça oranını, yine her faz için Rietveld ölçek faktörüne göre standart sapmasını ve orijinal XRD grafiği ile modellenen XRD grafiği arasındaki uygunluk değerini (χ2 bölünmesi) vermektedir. χ2 değerinin 1 olması orijinal XRD grafiği ile modellenen XRD grafiği arasındaki uygunluluğun tam olarak sağlandığını göstermektedir.

3 ARAŞTIRMA BULGULARI

3.1           Toz Örnekleme Çalışmaları

Taş ocağı işletmelerinde uygulanan üretim süreci Delme–Patlatma–Yükleme–Nakliyat – Kırma–Eleme–Stoklama aşamalarından oluşur. Sekiz saat boyunca yapılan ölçümde siklon başlık kullanılmıştır. Siklondan geçerek filtre üzerinde toplanan 0,2 – 5 µm boyutundaki toz miktarı;

1 nolu numune için 6,4 mg, cihazın ortalama hava emme debisi 2,2 L/dakika ve ZAO 6,06 mg/m3,

2 nolu numune için 4,7 mg, cihazın ortalama hava emme debisi 2,2 L/dakika ve ZAO 4,45 mg/m3,

3 nolu numune için 4,4 mg, cihazın ortalama hava emme debisi 2,2 L/dakika ve ZAO 4,17 mg/m3 olarak ölçülmüştür.

3.2           Toz Örneklerinin Analizi

3.2.1 Kimyasal analiz

Örneklerin kimyasal analizler (XRF) tekniği ile yapılmış ve sonuçları Çizelge 2’de verilmiştir. Örneklerdeki CaO oranı % 47,57 ile % 58,31 arasında değişirken, SiO2 içerikleri % 1,20 ile % 6,33 arasındadır.

3.2.2 Kantitatif X-ışını kırınımı analizi

Her üç numunede de kalsit, kuvars ve dolomit mineralleri olduğu tespit edilmiştir. İlk aşamada, toz numunelerinde, kalitatif XRD tekniği ile varlığı belirlenen üç mineral fazı için Rietveld formatında XRD veri dosyaları hazırlanmıştır. Kuvars, kalsit ve dolomit minerallerine ilişkin orijinal XRD patternleri yazılıma tanıtıldıktan sonra, orijinal XRD çekiminden arka plan çıkarılır. Dört aşamalı filtreleme işleminden sonra elde edilen kristal formdaki minerallerin ağırlıkça yüzdeleri elde edilmiştir (Çizelge 3).

SIROQUANT her fazın toplam kristal formdaki mineraller içerisindeki ağırlıkça oranını ve her faz için Rietveld ölçek faktörüne göre standart sapmasını (χ2 bölünmesi) vermektedir.

3.2.3 Toz konsantrasyonlarının Maruziyet Sınır Değerlerine Göre Değerlendirilmesi

İşyeri Maruziyet Sınır Değeri, en az 8 saat ve olağan çalışma koşullarında, sağlık açısından herhangi bir sorun oluşturmayan günlük aşılmaması gereken değerdir. Taşocağı işletmelerinden alınan solunabilir toz numunelerine ilişkin kantitatif faz analizi sonuçları İngiltere, A.B.D ve Türkiye’de halen geçerli olan Tozla Mücadele Yönetmeliklerine göre değerlendirilmiştir (Çizelge 4).

Çizelge 2. Toz örneklerin kimyasal analiz sonuçları.

Numune No Al2O3 CaO FeO K2O MgO MnO P2O5 SiO2 TiO2 Kızdırma

Kaybı

Toplam

(%)

1 2,05 49,05 0,45 0,18 0,99 0,01 0,02 4,21 0,08 40,91 97,95
2 0,58 52,98 0,17 0,06 0,65 0,01 0,00 1,20 0,02 42,97 98,63
3 0,66 49,73 0,22 0,06 0,53 0,01 0,02 2,59 0,03 43,56 97,41
4 0,95 48,15 0,90 0,05 0,14 0,01 0,01 4,70 0,04 42,74 97,68
5 1,23 47,57 0,16 0,09 4,36 0,01 0,01 6,33 0,04 38,25 98,05
6 0,11 56,20 1,72 0,03 0,18 0,01 0,01 3,21 0,07 37,85 99,38
7 0,64 58,31 1,41 0,12 0,45 0,02 0,01 2,78 0,01 35,71 99,45

Çizelge 3. Toz numunelerinin içerdikleri mineral miktarları.

1 nolu numune 2 nolu numune 3 nolu numune
Mineral Miktar

(ağırlıkça %)

Hata

(%)

Miktar

(ağırlıkça %)

Hata

(%)

Miktar

(ağırlıkça %)

Hata

(%)

Kalsit (CaCO3) 93,2 0,42 97,3 ±0,53 94,7 ±0,75
Kuvars (SiO2) 3,8 0,38 1,3 ±0,26 1,6 ±0,27
Dolomit CaMg(CO3)2) 2,9 0,19 1,4 ±0,46 3,7 ±0,71
TOPLAM 100,0 100,0 100,0

1 nolu numunedeki solunabilir kireçtaşı tozu konsantrasyonu her üç ülke tarafından kabul edilen Eşik Sınır Değer’in (ESD) üstündedir. Solunabilir kuvars tozu miktarı ise İngiltere ve A.B.D tarafından kabul edilen sınır değerlerin üzerinde ancak Türkiye’de halen geçerli olan ESD’in altındadır. Solunabilir dolomit tozu konsantrasyonu her üç standarda göre de kabul edilen ESD’in altında kalmaktadır.

2ve 3 nolu numunelerdeki kireçtaşı, kuvars ve dolomit konsantrasyonu her üç ülke tarafından kabul edilen ESD’in altında kalmaktadır.

Çizelge 4. Toz ölçüm sonuçları ve maruziyet sınır değerleri ile karşılaştırılması.

Mineral

Fiili ZAO

(mg/m3)

Maruziyet sınır değeri (mg/m3)
1 2 3 İngiltere A.B.D. Türkiye
Kalsit 5,65 4,35 3,95 5,00 10,00 5,00
Kuvars 0,23 0,04 0,07 0,10 0,05 0,25
Dolomit 0,18 0,06 0,15 5,00 5,00 5,00
Toplam 6,06 4,45 4,17

4 SONUÇLAR VE ÖNERİLER

  • Solunabilir toz ölçümü yapılan taş ocağı işletmelerinden 1 nolu numunenin alındığı işletmede toz konsantrasyonu, Maden ve Taş Ocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle Yönetmeliğinde belirtilen 5,0 mg/m3 sınır değerinin üzerindedir. Ancak yine aynı yönetmeliğin Geçici 1. madde’si Taş Ocağı İşletmelerini kapsam dışında tutmaktadır,
  • Örneklerdeki CaO oranı % 47,57 ile % 58,31 arasında değişirken, SiO2 İçerikleri % 1,20 ile % 6,33 arasındadır,
  • Kalitatif mineral faz analizi yapılan her üç toz numunesinde de kalsit, kuvars ve dolomit minerallerine rastlanılmıştır.
  • Solunabilir toz numunelerindeki kuvars oranı % 1,3 ile % 3,8 arasında değişmektedir,
  • 1 nolu numunedeki solunabilir kuvars tozu miktarı İngiltere ve A.B.D. tarafından kabul edilen maruziyet sınır değerlerinin üzerindedir ancak, Türkiye’de halen geçerli olan ESD’nin altındadır,
  • 2ve 3 nolu numunelerdeki kireçtaşı, kuvars ve dolomit konsantrasyonu her üç ülke tarafından kabul edilen ESD’in altında kalmaktadır,
  • Her üç numunedeki solunabilir tozdaki dolomit miktarı kabul edilen sınır değerlerin altında kalmaktadır,
  • Amerika Birleşik Devletlerinde ve Avrupa Birliği’ndeki birçok ülkede solunabilir kuvars tozu için müsaade edilen üst sınır değer 0,1 mg/m3 düzeyinde olmakla birlikte, bu ülkelerde kuvars tozundan kaynaklanan meslek hastalıkları ile ilgili şikâyetlerin devam ettiği bildirilmektedir,
  • Maden ve Taş Ocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle Yönetmeliğinde belirtilen solunabilir kuvars tozu için müsaade edilen (ESD) 0,25 mg/m3 değeri ile gelişmiş ülke standartlarının üzerindedir, bu nedenle yürürlükteki mevzuatın güncellenmesi gerekmektedir,
  • Pnömokonyoz hastalığının tedavisi olanaklı olmadığından ve henüz geçerli olan işyeri maruziyet sınır değerleri ile tam olarak tatmin edici sonuçlar alınamadığı için, silikozla mücadele, işyerlerinde önceden belirlenmiş solunabilir toz maruziyet sınır değerlerinin aşılmamasına özen gösterilerek, işyeri çalışma şartlarını iyileştirerek ve pnömokonyoz şüphelilerini riskli ortamdan uzaklaştırarak yapılmalıdır.

TEŞEKKÜR

Bu çalışma için maddi destek sağlayan Çukurova Üniversitesi, Bilimsel Araştırma projeleri Destekleme Fonu’na (MMF2008YL1) teşekkür ederim.

KAYNAKLAR

Ataman T, 1973. Madencilerin mesleki hastalığı pnömokonyoz, 11. Türk Tüberküloz Kongresi, Bursa (337–351).

Bartley, D.L., Chen, C.C., Song, R.S., Fischbach, T.J., (1994) Respirable aerosol sampler performance testing, Am Ind Hyg Assoc J 55(11), 1036–1046.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, (2007). Ulusal pnömokonyoz önleme eylem planı, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü (http://isggm.calisma.gov.tr).

HSE, (2005). Crystalline silica in respirable airborne dusts. Method for Determination of Hazardous Substances-MDHS-101, Health and Safety Laboratory.

Kathleen, M.R., (2002) Healts effects of occupational exposure to respirable crystalline silica. NIOSH Hazard Review.

Maden ve taşocakları işletmelerinde ve tünel yapımında tozla mücadeleyle ilgili yönetmelik, 14.09.1990 tarih ve 20653 sayılı Resmi Gazete.

Rietveld, H.M., (1969). A profile refinement method for nuclear and magnetic structures. Journal of Applied Crystallography 2, 65–71.

Stoces, B, Jung, H, 1970. Maden işletmesinde toz ve silikozla mücadele, İTÜ Maden Fakültesi Yayını, (Çeviren: Saltoğlu, S.), İstanbul.

Taylor, J.C., (1991) Computer programs for standardless quantitative analysis of minerals using the full powder diffraction profile. Powder Diffraction 6, 2–9.

TS EN 481, (1996). İşyeri atmosferi – havadaki partikül ölçümleri için boyut fraksiyonu tarifleri.

Ural, S, 2007. Solunabilir tozların kristal yapıda SiO2 içeriklerinin kantitatif X-ışını kırınımı yöntemi ile belirlenmesi, İSG İş Sağlığı ve Güvenliği Dergisi, 33 (39-46).

Related Posts


Fatal error: Call to undefined function yarpp_sql() in /home/onuralpn/riskanaliz.net/wp-content/themes/convergence/single.php on line 58